May sumigaw sa likuran ko. Nagtakbuhan ang mga bisita patungo sa pintuan, nagkabanggaan ang mga upuan at nalaglag ang ilang kandila sa sahig. Ngunit nanatili akong nakatayo, hawak ang itim na rosaryo habang nakatitig sa bangkay na hindi na dapat humihinga.
Dahan-dahang bumukas ang mga mata niya.
Pareho ng mga mata ko.
“Samara…” paos niyang tawag.
Hindi ako makagalaw.
Si Doña Eulalia ang unang nakabawi. “Huwag kayong maniwala! Isa itong panlilinlang!”
Lumapit si Leandro at inilabas ang baril mula sa amerikana. Ngunit bago niya maitutok iyon sa babae, biglang hinablot ni Atty. Gavino ang kaniyang braso. Pumutok ang baril. Tumama ang bala sa malaking larawan ng aming ama sa dingding.
Nagkagulo.
Tumalon ako sa tabi ng kabaong at inalalayan ang babae. Malamig ang kaniyang balat, ngunit buhay siya. Mahina ang pulso niya at may bahid ng dugo ang benda sa ilalim ng belo.
“Sino ka?” nanginginig kong tanong.
Tumingin siya sa rosaryo sa kamay ko.
“Rosalinda Vergara.”
Parang nawalan ng hangin ang buong bulwagan.
Ang pangalan sa birth certificate ko.
“Nanay mo ako,” sabi niya.
“Sinungaling!” sigaw ni Doña Eulalia.
Humawak si Rosalinda sa gilid ng kabaong at pilit na bumaba. “Ikaw ang sinungaling, Eulalia. Dalawampu’t limang taon mo kaming pinatahimik.”
Muling tumunog ang telepono. Video call ulit mula kay Salome. Sinagot ko agad iyon.
Sa pagkakataong ito, nakita ko ang mukha niya. Namumutla siya, may sugat sa noo at nakagapos ang mga kamay. Nasa loob siya ng isang madilim na gusali. Sa likuran niya ay may mga sako ng asukal at kinakalawang na makinang matagal nang hindi ginagamit.
Nakilala ko ang lugar.
Ang lumang gilingan sa silangang bahagi ng hacienda.
“Samara,” hingal niya, “si Leandro ang nagdala sa akin dito.”
Sabay-sabay na lumingon ang lahat kay Leandro.
“Peke iyan!” sigaw niya habang nagpupumiglas sa hawak ni Atty. Gavino.
“Siya rin ang pumatay sa babaeng inakalang ako,” patuloy ni Salome. “Ngunit hindi niya alam na si Mama Rosalinda ang inilagay nila sa kabaong. Binayaran nila ang punerarya para huwag buksan ang takip.”
Tumingin ako kay Rosalinda. “Bakit kayo nasa ilog?”
“Sinundan ko si Salome,” sagot niya. “Nang malaman kong gusto nilang patayin siya, sinubukan ko siyang iligtas. Ako ang hinampas ni Leandro. Akala nila patay na ako.”
“Bakit magkamukha kami ni Salome?”
Napapikit si Rosalinda.
Hindi siya agad sumagot.
Si Doña Eulalia ang tumawa. Isang mababa at mapait na halakhak.
“Dahil anak ko rin siya.”
Natahimik ang lahat.
Tumingin ako kay Salome sa screen.
“Hindi ako tunay na anak ni Don Teodoro,” umiiyak niyang sabi. “Anak ako ni Eulalia sa ibang lalaki. Ngunit bago pa niya pakasalan si Papa, may isinilang nang lehitimong anak si Don Teodoro kay Rosalinda.”
Ako.
Naramdaman kong bumigay ang tuhod ko.
“Ikaw ang tunay na Montelibano,” sabi ni Rosalinda. “Ngunit ninakaw ka ni Eulalia. Pinalabas niyang anak ka ng kasambahay na nagpalit ng sanggol, habang si Salome ang pinalaki niyang tagapagmana.”
“Bakit pareho kami ng mukha?”
Hinawakan ni Rosalinda ang pisngi ko.
“Ang tunay na ama ni Salome ay kambal na kapatid ni Don Teodoro.”
Napatingin ako sa larawan ng aming ama.
Ang lalaking nasa tabi niya sa lumang litrato sa pasilyo—ang kapatid niyang si Ramiro, na sinasabing namatay bago kami ipinanganak.
“Si Ramiro ang ama ni Salome,” sabi ni Rosalinda. “At si Don Teodoro ang ama mo. Kaya magpinsan kayo, ngunit halos magkapareho ang inyong dugo.”
Biglang nakawala si Leandro kay Atty. Gavino. Sinunggaban niya si Doña Eulalia at itinapat ang baril sa kaniyang ulo.
“Walang aalis,” sabi niya. “Ibibigay ninyo sa akin ang rosaryo at testamento.”
Ngunit ngumiti si Doña Eulalia.
“Hanggang ngayon,” bulong niya, “hindi mo pa rin alam kung sino ang tunay mong ina.”
Namutla si Leandro.
At mula sa telepono, nagsalita si Salome.
“Samara, bilisan mo. Hindi nag-iisa si Leandro. May isa pang tao rito.”
Mula sa likuran niya, lumitaw ang isang lalaking naka-wheelchair.
Ang aming amang si Don Teodoro.
Ang lalaking dalawang linggo nang nakalibing…..
Disclaimer : This content may be created by AI for entertainment purposes. Any resemblance to real persons, events, or places is coincidental.
